بِسْمِ اللّه ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
«به نام خداوند رحمتگر (بخشنده) مهربان»
«صفوان بن یحیی» از امام صادق علیه السلام در مورد تفسیر «بسم اللّه الرحمن الرحیم» سؤال کرد؛ حضرت فرمودند: «باء «بسم اللّه» به معنی «بهاء» یعنی شکوه و جلال پروردگار، سین به معنی «سناء» یعنی عظمت پروردگار. میم به معنی «ملک» و سلطنت پروردگار بر جهان. الف اللّه به معنی «آلاء» یعنی نعمت ولایت اهل بیت عصمت و طهارت که خداوند به مردم ارزانی نموده و لام به معنی «لزام» یعنی لزوم پیروی از ولایت اهل بیت علیهم السلام است. هاء به معنی «هوان» یعنی ذلت و خواری دشمنان و منکران ولایت آن بزرگواران است»
حضرت امام صادق علیه السلام سپس در مورد «الرحمن الرحیم» فرمود: «الرحمن» یعنی رحمانیت خدا نسبت به عموم مردم جهان و «الرحیم» رحمانیت خداوند فقط نسبت به شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام می باشد. چون خداوند روز قیامت تنها به شیعیان اجازه می دهد که برای بستگان و دوستان و همسایگان خود شفاعت کنند و آنان را با خود وارد بهشت نمایند. (تفسیر امام حسن عسکری علیه السلام، ص37؛ بحارالانوار، ج89، ص250)
« ابن عباس» نقل نموده که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام از اول شب تا صبح برای من تفسیر فاتحه الکتاب نقل نمود و هنوز از تفسیر «باء» نگذشته بود. بعد از آن فرمود: « انا نقطه تحت الباء: من نقطه زیر باء می باشم» (ینابیع الموده قندوزی، ج3 ص212؛ مشارق أنوار الیقین،ص29) یعنی (من علی) نقطه و مرکز علوم اولین و آخرین هستم.
در صورتی که بصیرت انسان به مرتبهای برسد که قرآن را به منزله نوری الهی و حقیقتی روشن مشاهده کند، در پرتو آن نور، تمامی حقایق عالم برای او آشکار میشود. در این مقام، قرآن به عنوان «نور محض» و «بیاض خالص» نگریسته میگردد و انسان درمییابد که تمام حقایق هستی در سوره حمد گرد آمده است.
همچنین روشن میشود که حقیقت و نورانیتِ کامل در آیهای مبارک مکشوف است و امیرالمؤمنین علیهالسلام به عنوان نقطه زیرِ حرف «ب» و امام مبین شناخته میشوند. بر این اساس، همه موجودات در آن نقطه جمع میشوند، و با دریافت شعاع آن حقیقت، لباس هستی میپوشند و به بارگاه انس راه مییابند.
منبع: تفسیر ولائی قرآن کریم در اثبات ولایت امیرالمومنین علیه السلام از قرآن و سنت/ مولف عبدالصمد ساکی
