مستضعف واقع شدن در دوران غيبت
يكى ديگر از پيامدهاى دوران غيبت براى پيروان، بحث «استضعاف امت» است. به دنبال اين استضعاف، انواع مشكلات براى پيروان پيش مىآيد. از طرف ديگر، اين استضعاف و به حاشيه كشاندن امت، امكان رشد نيروهاى بالقوه را از پيروان سلب مىكند و تبعيضهاى فاحشى نسبت به پيروان به دنبال دارد. مستندات مستضعف واقع شدن پيروان را در دوران غيبت، در ذيل ارائه مىكنيم:
الف: مستضعف واقع شدن پيروان موسى عليه السلام در عصر غيبت يكى از اوصافى كه در قرآن، راجع به بنىاسرائيل وجود دارد، صفت «استضعاف» است كه براساس آن، بنىاسرائيل با اينكه داراى توانمندى و نيروهاى بالقوه بودند؛ از طرف فرعونيان، براى جلوگيرى از بروز استعدادهاى بالقوه آنها سياستهاى مختلفى وجود داشت. در نتيجه بهرغم داشتن شايستگىهاى لازم، از امكانات موجود محروم بودند. گاهى مسئله فقط محروميت از امكانات موجود نبود؛ بلكه به جهت داشتن نيروهاى بالفعل مورد اذيت و آزار شديد مستكبران واقع مىشدند. كشتن مردان و نوزادان بنىاسرائيل و اسير نمودن زنان آنها در جهت اجراى همين سياست بوده است؛ چنانكه قرآن درباره مستضعف واقع شدن بنىاسرائيل چنين مىفرمايد: «إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلاٰ فِي اَلْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَهٰا شِيَعاً يَسْتَضْعِفُ طٰائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنٰاءَهُمْ وَ يَسْتَحْيِي نِسٰاءَهُمْ إِنَّهُ كٰانَ مِنَ اَلْمُفْسِدِينَ »فرعون، در زمين برترىجويى كرد و اهل آن را به گروههاى مختلفى تقسيم نمود. گروهى را به ضعف و ناتوانى مىكشاند؛ پسران آنها را سر مىبريد و زنان آنها را براى كنيزى زنده نگه مىداشت. او مسلما از مفسدان بود.(1)
اين آيه، به مستضعف واقع شدن بنىاسرائيل توسط فرعون اشاره كرده است و در ادامه تصريح مىكند كه ذبح شدن نوزادان بنىاسرائيلى و اسارت زنان آنها، جزئى از تبهكارىهاى مسلم فرعون در مورد بنىاسرائيل بودهاست.
ب: مستضعف واقع شدن شيعيان در در دوران غيبت امام عصر عجل الله تعالى فرجه الشريف
«استضعاف»، مقولهاى است كه با تاريخ تشيع عجين شده است. پيروان اهل بيت عليهم السلام، از همان اول مورد ظلم واقع شدند؛ چنانكه تاريخ شاهد آن است؛ اما اين امر در دوران غيبت تبلور بيشترى دارد؛ زيرا صاحب اصلى شيعه در ميان آنها حضور رسمى ندارد تا مانند دوران حضور معصومين عليهم السلام مايه دلدارى شيعيان باشد. لذا وقتى تاريخ تشيع را در دوران غيبت بررسى مىكنيم، مستضعف واقع شدن شيعيان را بيشتر احساس مىكنيم. در تأييد مستضعف واقع شدن شيعيان، به حديثى از امام سجاد عليه السلام اشاره مىكنيم: «وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ بَشِيراً وَ نَذِيراً إِنَّ الأَبْرَارَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ وَ شِيعَتَهُمْ بِمَنْزِلَةِ مُوسَى وَ شِيعَتِهِ وَ إِنَّ عَدُوَّنَا وَ شِيعَتَهُمْ بِمَنْزِلَةِ فِرْعَوْنَ وَ أَشْيَاعِه....؛ » سوگند به كسى كه محمد صلى الله عليه و آله را به حق بشارتدهنده و بيمدهنده قرار داد كه نيكان از ما اهلالبيت و پيروان آنها به منزله موسى و پيروان او هستند و دشمنان ما و پيروان آنها به منزله فرعون و پيروان او مىباشند سرانجام ما پيروز مىشويم و آنها نابود مىشوند و حكومت حق و عدالت از آن ما خواهد بود(2)
حضرت در اين حديث، تصريح مىكند كه ميان شيعيان و پيروان موسى عليه السلام شباهت وجود دارد. بنابراين، همانطور كه بنىاسرائيل مستضعف واقع شدند، شيعيان چنين هستند. البته بحث استضعاف بنىاسرائيل، به دوران غيبت موسى عليه السلام محدود نبود، اما اين حالت، در آن دوران تشديد شد. اين مطلب در مورد شيعيان هم صدق مىكند؛ يعنى هر چند مستضعف واقع شدن شيعيان قبل از غيبت امام عصر عجل الله تعالى فرجه الشريف نيز مصداق دارد؛ در دوران غیبت شدت آن ملموس تر است.
- سوره قصص،آیه4
- طبرسی، علی بن حسن، مشکاه الانوارفی غرر الاخبار، باب 2 ،فصل5، ص95
- دو گوهر آسمانی: بررسی تشابهات حضرت موسی و حضرت مهدی علیها السلام، حیدری، عباس، قم, مرکز تخصصی امامت و مهدویت، ۱۳۹۳ هجری شمسی، جلد ۱ صفحه ۱۱۱
